Tedavi ve cerrahi girişimler

Rotator manşet; supraspinatus, infraspinatus, teres minor ve subskapularis kaslarının omuz başını saran ortak tendon kılıfıdır. Yırtık, düşme ya da çarpma gibi bir travmayla oluşabileceği gibi tendon liflerindeki yıpranmayla da gelişir.

Şikâyet: omuz ağrısı, kolu kaldıramama, eli enseye ya da sırta götürememe. Tanı muayene, röntgen ve MR ile konur.

Karar: yırtığın oluş biçimi ve büyüklüğü, ne kadar zaman geçtiği, kastaki yağlanma miktarı ve hastanın yaşı belirleyicidir. Bir grup yırtıkta öncelikle fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulanır; bazılarında ise erken cerrahi gerekir.

Sonrası: genellikle bir gece hastanede kalınır. Onarımın biçimine göre çoğu zaman ertesi gün sarkaç egzersizlerine başlanır, ileri rehabilitasyon altıncı haftadan sonra devreye girer. Şeker hastalığında kan şekeri düzeni ve sigaranın bırakılması tendon iyileşmesini doğrudan etkiler.

Omuz çıkığı sırasında yuvanın ön-alt kenarındaki kıkırdak halka (labrum) yerinden ayrılır. Bu yapı onarılmadığında çıkık tekrarlama eğilimindedir; özellikle genç ve sporcu hastalarda tekrarlama riski yüksektir.

Girişim kapalı (artroskopik) yapılır: ayrılan labrum, dikiş çapaları ile kemik kenarına yeniden tespit edilir.

Tekrarlayan çıkıklarda yuvanın ön kenarında belirgin kemik kaybı oluşmuşsa yalnız yumuşak doku onarımı yetersiz kalır. Bu durumda korakoid çıkıntının bir bölümü, üzerindeki tendonla birlikte yuvanın önüne aktarılarak hem kemik desteği hem de dinamik bir engel oluşturulur.

Labrumun üst kısmının, biseps tendonunun yapıştığı bölgeden ayrılmasıdır. Baş üstü hareket yapan sporcularda ve düşme sonrasında görülür. Yaşa ve yırtık tipine göre onarım ya da biseps tendonuna yönelik girişim tercih edilir.

İleri kireçlenmede, kırık sonrası bozulmuş eklemlerde ve onarılamayan geniş manşet yırtıklarına eşlik eden eklem hasarında uygulanır. Rotator manşet sağlamsa anatomik protez, manşet işlevini yitirmişse ters (reverse) protez tercih edilir; ters protezde eklemin küre ve yuva ilişkisi yer değiştirir, kolu kaldırma görevini deltoid kası üstlenir.

Donuk omuzda eklem kapsülü kalınlaşarak hareketi sınırlar; şeker hastalığı ve tiroit sorunlarıyla ilişkili olabilir. Tedavi büyük ölçüde ameliyatsızdır: egzersiz programı, gerektiğinde eklem içi girişimler. Hareket kısıtlılığı inatçı olduğunda artroskopik kapsül gevşetme uygulanabilir. Kalsifik tendinitte tendon içinde biriken kalsiyum, ağrı kesici tedavi ve gerekirse girişimsel yöntemlerle boşaltılır.

Menisküs, diz eklemindeki yükü dağıtan yarım ay biçimli kıkırdak yastıktır. Yırtığın yeri ve kanlanma durumu, onarım şansını belirler: kanlanan dış bölgedeki yırtıklar dikilebilirken, kanlanması zayıf iç bölgede sınırlı ve ekonomik bir kesi tercih edilebilir. Menisküsün gereksiz yere alınması ileride kireçlenmeyi hızlandırır.

Ön çapraz bağ, dizin öne kaymasını ve dönmesini engeller. Yırtıldığında bağ kendiliğinden iyileşmez. Ameliyat kararı; yaş, spor ve iş talebi, dizde boşalma hissi ve menisküs gibi ek yaralanmalara göre verilir. Yeniden yapımda hastanın kendi tendonlarından hazırlanan greft kullanılır.

Sınırlı kıkırdak hasarında mikrokırık, mozaikplasti ya da hücre temelli yöntemler uygulanabilir. Seçim; hasarın büyüklüğüne, yerine, hastanın yaşına ve dizin dizilimine bağlıdır. Yaygın kireçlenmede bu yöntemler yerine farklı bir tedavi basamağı gerekir.

Diz kapağının yerinden kayması tekrarlıyorsa, kapağı içeride tutan bağ (MPFL) yetersizdir. Bağın yeniden yapımına ek olarak, dizilim bozukluğu varsa buna yönelik girişimler de planlanabilir.